|
|
 |
|
Partneriteti Kundër Trafikimit me Qenie Njerëzore Plani i Veprimit të Kosovës për
Luftimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore Kosovë Gusht 2007 Opinionet e paraqitura në këtë
publikim nuk i përfaqësojnë domosdoshmërisht
qëndrimet e Agjensionit Amerikan për Zhvillim Ndërkombëtar
ose Qeverisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës
Përmbajtja e Detajuar Hyrja i Shtylla I – Parandalimi 1 Objektivi: Realizimi i Kërkimit Studimor
dhe Përcaktimi i Standardeve Objektivi: Fushatat e Vetëdijësimit Objektivi: Trajnimi Objektivi: Ndërtimi Institucional dhe Zbatimi Objektivi: Shqyrtimi Legjislativ Objektivi: Struktura e Koordinimit Shtylla II – Mbrojtja 14 Objektivi: Realizimi i Kërkimit Studimor
dhe Përcaktimi i Standardeve Objektivi: Monitorimi Objektivi: Vetëdijësimi dhe Fushatat
tjera Objective: Trajnimi Objektivi: Ndërtimi Institucional dhe Zbatimi
– Identifikimi Aktiviteti (2.15) 25 Objektivi: Shqyrtimi Legjislativ Aktiviteti (2.33) 33 Objektivi: Struktura e Koordinimit Objektivi: Struktura e Koordinimit – Shkëmbimi
i Informacionit Objektivi: Struktura e Koordinimit – Kthimi
dhe Përfshirja Sociale Shtylla III – Ndjekja Ligjore 36 Objektivi: Monitorimi Objektivi: Trajnimi
Objektivi: Ndërtimi Institucional dhe Zbatimi Objektivi: Shqyrtimi Legjislativ Objektivi: Struktura e Koordinimit KATEGORIZIMI I STATUSIT: Parathënie Kosova është burim, destinacion dhe vendkalim i trafikimit. Për trajtimin e këtij problemi, Këshilli i Ministrave i Institucioneve të Përkohëshme të Vetëqeverisjes në vitin 2005 ka miratuar Planin e Veprimit për Luftimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore në Kosovë. Qëllimi i këtij plani është: Reduktimi i Trafikimit të Personave dhe Zbutja e Pasojave të Trafikimit. Ky është një plan operativ i cili është produkt i punës së përbashkët të Zyrës së Kryeministrit për Qeverisje të Mirë, përfaqësuesve të ministrive të ndryshme, organizatave ndërkombëtare si dhe OJQ-ve vendore dhe ndërkombëtare. Parimet kryesore të Planit të Veprimit bazohen në: • Pronësinë qeveritare (bartjen
e procesit nga Qeveria); Ky dokument ambicioz, i cili mund të krahasohet pozitivisht me planet kombëtare të vendeve të rajonit, ndahet në tri shtylla ose qëllime strategjike, Parandalimi, Mbrojtja, dhe Ndjekja Penale me të cilën themelohet edhe korniza për udhëheqjen dhe arritjen e të gjitha përpjekjeve të kundër-trafikimit në Kosovë. Këto tri shtylla përbëhen nga 67 aktivitete të ndara të cilat i funksionalizojnë qëllimet strategjike. Plani poashtu themelon një strukture për zbatim, e cila përbëhet nga Kordinatori Kombëtar, Drejtori i Zyrës për Qeverisje të Mirë, një sekretariat i cili mbështetet nga ONM si dhe një Grup Punues Ndër-Institucional i cili përbëhet nga përfaqësues të ministrive kyqe si ajo e Drejtësisë, Punës dhe Mirëqenies Sociale, Kulturës, Rinisë dhe Sportit, organizatat ndërkombëtare si dhe OJQ-të vendore dhe ndërkombëtare. Aktivitetet e parapara në plan përfshijnë hulumtimin, përcaktimin e standardeve, vetëdijësimin, ndërtimin institucional dhe zbatimin, trajnimin, koordinimin dhe monitorimin. Secili aktivitet i renditur më sipër përfshin një përshkrim të veprimeve të planifikuara, akterët të cilët do të bëjnë zbatimin e aktivitetit, treguesit e performancës për matjen e realizimit, periudhën kohore të paraparë për realizim si dhe burimet e nevojshme. IPVQ dhe më saktë Zyra e Kryeministrit ka marrë përsipër pronësinë e këtij Plani dhe kjo pronësi është e rëndësishme për shkak të përgjegjësisë dhe qëndrueshmërisë. Megjithatë, sipas Zyrës për Qeverisje të Mirë, Buxheti i Konsoliduar i Kosovës nuk ofron fonde të mjaftueshme për realizimin e secilit aktivitet. Një konferencë e donatorëve për financimin e këtyre aktiviteteve ishte planifikuar të mbahet në vitin 2005, mirëpo kjo nuk ka ndodhur. Shumica e progresit të bërë në bazë të planit është financuar nga donatorë dhe organizata ndërkombëtare. Kjo tendencë e vë ne pyetje qëndrueshmërinë e planit të ardhshëm dhe ndoshta edhe mbijetesën e rrjetit ekzistues të strehimoreve për viktimat e trafikimit. Ky dokument duhet të konsiderohet si instrument monitorimi për të treguar nëse një aktivitet është realizuar dhe nëse i ka arritur rezultatat e kërkuara. Dokumenti është një lloj raporti mbi aktivitetet e realizuara, aktivitetet të cilat janë në vazhdim e sipër, tregon se ku janë shënuar përparime dhe ku nuk janë bërë përparime fare. Dokumenti poashtu shpjegon edhe veprimet e ndërmarra në kuadër të secilit aktivitet. Rezultatet janë inkorporuar në një matricë e cila bazohet në aktivitetet e parashtruara në plan. Jeni të vetëdijshëm se ka mjaft zbrazëtira në statistika të cilat duhet të maten në bazë të treguesve përkatës të planit. Raporti nenvizon arritjet e konsiderueshme në zbatimin e planit si dhe zbrazëtirat. Nga 67 aktivitete të parapara në Plan, katër janë realizuar tërësisht, dhjetë janë në vazhdim e sipër, në 33 janë vërejtur disa aktivitete ndërsa në 20 nuk është vërejtur kurrfarë aktiviteti. Ky raport është produkt i punës së përbashkët të Qendrës Juridike të Kosovës (QJK) dhe Shërbimit Katolik të Ndihmave (CRS). Raporti është pjesë e projektit të financuar nga USAID-it për luftimin e trafikimit të quajtur Partneriteti Kundër Trafikimit të Qenieve Njerëzore ose PATH. Për realizimin e kërkimit studimor personeli i QJK dhe praktikantët në bashkëpunim me CRS kanë bërë shqyrtimin e një numri të madh të dokumenteve dhe raporteve si dhe kanë intervistuar akterët për kundër-trafikim pranë Qeverisë, OJQ-të dhe organizatat ndërkombëtare. Për të qenë të sigurtë, në një përpjekje si kjo ku përfshihet një numër i madh i elementeve, QJK-së dhe CRS-së ka mundësi që edhe t’u kenë ikur disa çështje. Të gjitha gabimet dhe lëshimet do të përmirësohen në një raport pasues. Lexuesi poashtu duhet të këtë parasysh se ky raport nuk është ende produkt final. Afati i fundit i planit është Dhjetori 2007 dhe shumë aktivitete sikurse trajnimet ose fushatat e vetëdijësimit janë në planifikim ose realizim e sipër. I dyti do të nxirret në fund të këtij viti gjatë kohës së hartimit të planit të ri. Do të azhurnojë planin ekzistues, të shqyrtojë mësimet e mësuara si dhe do të dokumentojë rekomandimet për planin e ri. Përmbledhja e Aktiviteteve Parandalimi Kërkimet studimore (hulumtimet) e realizuara gjatë periudhës së raportuar nuk e kanë nenvizuar vetëm perceptimin dhe qëndrimet e populates në përgjithësi për viktimat, trafikantët dhe klientët e punëtorëve të seksit mirëpo poashtu kanë shërbyer për sfidimin e stereotipeve mbi atë se kush është i rrezikuar (cenuar) nga trafikimi. Këto kërkime kontribuojnë në përmirësimin e njohurive të partnerëve implementues të përfshirë në projekte të kundër-trafikimit si dhe ofrojnë një kornizë të dobishme për realizimin e projekteve të ardhshme të vetëdijësimit. Megjithatë, kërkimi mbetet i përqëndruar kryesisht në viktimat dhe nuk i shqyrton në masë të konsiderueshme faktorët e ndryshëm të cilët mund t’u ndihmojnë politikbërësve të ardhshëm në përpilimin e politikave më konstruktive për luftimin e trafikimit, dhe as që e trajton stigmatizimin dhe ndryshimin e pikëpamjeve shoqërore mbi fenomenin. Deri me tani janë organizuar një numër i konsiderueshëm i fushatave të vetëdijësimit për popullatën në përgjithësi, mësimdhënës dhe nxënës, mediat, institucione të shëndetit si dhe për palët e tjera të përfshira në aspekte të ndryshme të trafikimit – viktima potenciale dhe klientë. Përveç vetëdijësimit mbi çështjet e trafikimit, fushatat poashtu janë përqëndruar në identifikimin e viktimave dhe viktimave potenciale. Një aktivitet kyq për ndryshimin dhe plotësimin e ligjit ekzistues për punën, me qëllim të inkorporimit të sanksioneve kundër bizneseve të cilat punësojnë fëmijë nuk është realizuar ende. Mbrojtja Pothuajse menjëherë pas përfundimit të konfliktit të vitit 1999, UNMIK-ut, organizatat ndërkombëtare dhe OJQ-të e ndryshme kanë filluar ofrimin e shërbimeve për viktimat e trafikimit. Është bërë themelimi i një rrjeti të strehimoreve dhe gradualisht kompetencat janë transferuar nga UNMIK-u në ministritë e IPVQ-së dhe nga OJQ-të ndërkombëtare në OJQ vendore. Një arritje e madhe a planit në këtë shtyllë ishte përgatitja e dy Procedurave Standarde të Veprimit, njëra për viktimat e huaja të trafikimit ndërsa tjetra për ato vendore. Këto PSV i sqarojnë rolet dhe përgjegjësitë e akterëve të ndryshëm në identifikimin dhe referimin e viktimave. Përveç kësaj, Kosova tashmë ka dy numra urgjent telefoni për mbështetjen e viktimave. Trajnime të konsiderueshme me Gjykatës, prokurorë, policë, punëtorë social, mbrojtës së viktimave dhe OJQ-të janë organizuar dhe realizuar. Megjithatë, fondi i planifikuar për kompenzimin e viktimave i cili është dashur të zbatohet sipas Urdhëresës Administrtive 2005/03 mbetet ende pezull. Ekziston një mungesë e koordinimit dhe shkëmbimit të informacionit. Çështja e statusit të Kosovës mbetet pengesë në koordinimin e përpjekjeve me vendet fqinje. Megjithëse procedurat për mbrojtjen e dëshmitarëve janë përmirësuar dukshëm me monitorë (televizion) me qark të mbyllur dhe pajisje të tjera, ende nuk është vënë në punë ndonjë sistem për mbrojtjen jashtë gjykatave. Më shumë punë nevojitet në trajnimin e viktimave dhe alternativat për riintegrimin afatgjatë të viktimave nuk gëzojnë mbështetjen e nevojshme financiare. Përfundimisht, ndryshimi dhe plotësimi i propozuar për Kodin e Përkohshëm Penal dhe Kodin e Procedurës Penale nuk është ndërmarrë ende. Ndjekja Penale Trajnimet me gjykatës, prokurorë dhe policë janë mbajtur ose do të mbahen në tema si psh teknikat e ndjeshme të intervistimit, krimi i organizuar si dhe konfiskimi i pasurisë. Një njësi e re e prokurorëve special është formuar dhe prokurorët ndërkombëtare punojnë si mentorë për prokurorët vendor. Njëri nga këto prokurorë do të punojë pothuajse ekskluzivisht në çështjet e trafikimit. UNDP është duke e furnizuar Sektori I Hetuesis Kundër TrafikimiT me Qenie Njerëzore të Shërbimit Policor të Kosovës me automjete të pa shënuara, mjete përgjimi si dhe pajisje tjera teknike. Aktualisht, SHTQNJ ka së paku një zyrtare femër në secilën qendër rajonale. Pavarësisht nga kjo, ende mbeten zbrazëtira siç është ndryshimi dhe plotësimi i Kodit të Procedurës Penale si dhe një aktivitet në shtyllën e mbrojtjes. Më me rëndësi është edhe fakti se dënimet për trafikuesit e dënuar mbeten shumë të ulëta dhe gjobat e ngarkuara nga gjykata arrinin gjithsej 600€ në vitin 2006. Ende mungon një bazë qëndrore e të dhënave e cila përmban statistika mbi arrestimet, ndjekjet penale, dënimet dhe shfajësimet. Përfundim Lufta kundër trafikimi kontribuon në ndërtimin e një shteti të përgjegjshëm dhe ligjor. Trafikimi është një krim i organizuar i cili duhet të hetohet si aktivitet ilegal, mirëpo kundër-trafikimi poashtu duhet të shikohet nga prespektiva e të drejtave të njeriut, mbrojtja e të rrezikuarve dhe viktimave. Raporti tregon se shumë aktivitete përmbajtësore janë realizuar ose janë në realizim e sipër. Sidoqoftë, pjesërisht për shkak të mungesës së fondeve dhe koordinimit, ka qenë i vështirë zbatimi i secilit aktivitet. Pothuasje të gjithë ekspertët pajtohen
se shkaqet themelore të trafikimit janë varfëria,
papunësia, si dhe mungesa e shkollimit. Përderisa plani
i trajton çështjet e shkollimit duke përfshirë
trajnimet dhe punësimin ai nuk mund të trajtojë gjendjen
ekonomike të vendit. Kjo është një përpjekje
afatëgjate e cila pengohet nga moszgjidhja e statusit të
Kosovës. Megjithatë, përpjekjet duhet të vazhdohen
me qëllim të reduktimit të rrezikshmërisë,
përmirësimin e mbrojtjes së të drejtave të
njeriut për viktimat si dhe hetimit dhe ndjekjen ligjore të
trafikuesve. Objektivi: Realizimi i kërkimit studimor dhe përcaktimi i standardeve Aktiviteti (1.1) Akterët Treguesit e Performancës
Periudha Kohore Burimet Në vitin 2007 janë realizuar dy projekte të hulumtimit në lidhje me trafikimin. Partneriteti kundër trafikimit të qenieve njerëzore (PKTQNJ) • Në shtator të vitit 2007Catholic Relief Service (CRS) dhe Fondacioni Kosovar për Popullsi (KOPF), në bashkëpunim me Zyrën për Qeverisje të Mirë në kuadër të Zyrës së Kryeministrit (ZQM), kanë publikuar një raport të quajtur Kërkim Studimor mbi Trafikimin e Qenieve Njerëzore. Ky kërkim është realizuar si pjesë e projektit PATH të financuar nga USAID-i dhe në të paraqiten rezultatet nga dy sondazhe: njëri është realizuar me popullatën në përgjithësi (gjithsej 500 respodent), ndërsa tjetri është përqendruar në kategorinë më të rrezikuar të popullsisë, në vajzat e reja (gjithsej 300 vajza të moshës 14-18 vjeç). Respodentët janë përzgjedhur në baza të rastësishme në të gjithë Kosovën dhe e pasqyrojnë popullsinë si tërësi. Në raport, po ashtu, përfshihen disa të dhëna kualitative të cilat bazohen në intervista të kryera me dhjetë ish viktima të trafikimit (VT) dhe 18 klientë të punëtorëve të seksit. Kërkimi është kryer nga Kompania Hulumtuese PRISM, që e ka zyrën në Prishtinë dhe në Sarajevë, kurse shkarkimi mund të bëhet në tri gjuhë në faqen e internetit të KOPF-it (www.kopfund.org) • Nga të dhënat e këtij raporti arrihet tek ky përfundim: pothuajse në të gjitha rastet, respodentët në sondazh e kanë dëgjuar shprehjen trafikimi me qenie njerëzore. Ata po ashtu e dinë se trafikimi përfshin eksploatimin seksual në formë të prostitucionit. Megjithatë, trafikimi ose kontrollimi i një personi tjetër me qëllim të eksploatimit, shpesh është ngatërruar me prostitucionin vullnetar. Një numër i konsiderueshëm i respodentëve, nga popullata në përgjithësi po ashtu, i fajësojnë VT-të për viktimizimin e tyre duke i konsideruar ato të pamoralshme për shkak të punës së tyre si prostituta. Ky paragjykim e bën shumë të vështirë riintegrimin e të mbijetuarave në komunitet. Shumica e konsiderueshme e respodentëve besojnë se trafikimi është deri diku ose edhe shumë i përhapur në Kosovë duke shprehur njëherësh edhe shqetësimin e tyre për këtë problem. • Nga intervistat individuale është arritur deri në përfundimin se shumica e grave dhe vajzave viktima vijnë nga familjet e varfra të Kosovës. Një grua e përshkruan gjendjen e saj familjare si vijon: Ne e kemi punuar tokën dhe mezi ja kemi dalë të mbijetojmë. Gjysma e të intervistuarave nuk e kanë përfunduar as shkollën fillore. Disa janë trafikuar përmes ofertave të punës ndërsa disa të tjera nga fqinjët, miqtë dhe familja. Për shembull: Shokët e babait tim .... më kanë ofruar punë ..... (por) qysh ditën e parë, pronari më ka lidhur ..... dhe më ka dhunuar. • Sipas viktimave të trafikimit, klientët e tyre ishin të moshave të ndryshme (mosha të reja dhe të mesme). Klientët ishin shqiptarë nga Kosova dhe të huaj. Këta klientë, gjithnjë sipas viktimave të trafikimit, kishin një element të përbashkët: ata dukeshin të pasur. Intervistat me klientët e punëtorëve të seksit e mbështesin këtë konkluzion. • Habit Hajredini, drejtor i Zyrës për Qeverisje të Mirë në Zyrën e Kryeministrit, në një konferencë për shtyp ka theksuar se ky kërkim studimor është një aktivitet i rëndësishëm i cili del nga Plani i Veprimit për Luftimin e Trafikimit të Qenieve Njerëzore në Kosovë. Rifat Batusha, Drejtor Ekzekutiv i KOPF-it, rezultatet e këtij kërkimi i vlerëson si bazë për fushatën e PATH-it. Save the Children • Në maj të vitit 2007 Save the Children publikoi rezultatet nga një kërkim studimor 18 mujor i cili përfshin intervista me fëmijë në Kosovë, Shqipëri, Bullgari, Rumani, Bosnjë dhe Hercegovinë, Serbi dhe në Mal të Zi. Kërkimi studimor quhet Fëmijët flasin: Rreziku dhe mbrojtja në lidhje me trafikimit në Evropën Juglindore. Ky kërkim ka përdorur një qasje pjesëmarrëse e cila do të shfrytëzohet në zhvillimin e projekteve afatgjata. Metodologjia e kërkimit ishte kryesisht kualitative, me pyetësorë, intervista gjysmë të strukturuara dhe të pastrukturuara me fëmijë, intervista me të rritur si ofruesit kryesor të informacionit mbi trafikimin, intervista me fëmijë të trafikuar, si dhe observime (vëzhgimi i fëmijëve të cilët punojnë në rrugë). Pjesëmarrës në këtë kërkim ishin 110 fëmijë dhe 69 informatorë kyç. Gjatë kërkimit janë përdorur edhe qasje kualitative. Varësisht nga shtetet ku janë bërë hulumtimet, janë përdorur edhe instrumentet e kërkimit studimor. • Kërkimi studimor është përpjekur të përcaktojë se cilët fëmijë, cilat familje dhe cilat komunitete janë më të rrezikuara nga trafikimi, si dhe të kuptojë mekanizmat dhe proceset e trafikimit. Rajonet ku është përqendruar kërkimi janë komunat me nivele të larta të papunësisë. Disa rezultate i kontestojnë disa nga teoritë ekzistuese mbi kategoritë më të rrezikuara të popullsisë. Hulumtimi tregon edhe perceptimin e fëmijëve për vetveten si dhe identifikon fushat ku nevojiten kërkime të mëtutjeshme. Për shembull, ka zbrazëtira në lidhje me atë se si grupet e ndryshme etnike e perceptojnë një fëmijë të rrezikuar ose të fortë. Kjo do të thotë se secili grup/individ reagon ndryshe ndaj situatave sociale/ekonomike, duke i bërë kështu më të cenuar ose më pak të cenuar, varësisht nga ajo se si ata u përshtaten situatave. Zbrazëtirat e tjera të identifikuara janë informatat e fëmijëve lidhur me llojet e shërbimeve familjare të cilat ofrohen nga shërbimet sociale, si dhe mungesa e bashkëpunimit ndërmjet akterëve të përfshirë në këtë proces dhe përfituesve (fëmijëve). Raporti po ashtu përmend edhe rëndësinë e komunikimit të ndërsjellë ndërmjet fëmijëve dhe policisë, pasi që mungesa e kësaj marrëdhënieje do të thotë se ka pak besim ndërmjet tyre. • Kërkimi do të ndihmojë në formulimin e përgjigjeve më efikase për luftimin e trafikimit në planprograme mësimore dhe projekte në shkolla dhe në përcaktimin e grupmoshave përfituese dhe shkallën e këtyre projekteve. • Raporti rekomandon: Më herët (2005/6) aktivitet janë përmbyllur ? Në periudhën raportuese nga Janari deri në Qershor 2006, Zyra për Qeverisje të Mirë, të Drejta të Njeriut, Mundësi të Barabarta dhe Çështje Gjinore raporton që Instituti për Politikë Sociale në bashkëpunim me Organizatën Ndërkombtare të Punës (ILO) kanë bërë një studim me vajzat që punojnë dhe që janë viktima potenciale të trafikimit. Ky studim 6 mujor është bërë me vajzat e moshës 14-18 vjeçare. Objektivi: Vetëdijësimi dhe fushatat tjera Aktiviteti (1.2) Akterët Treguesit e Performancës
Periudha Kohore Burimet Katër fushata të mëdha të vetëdijesimit janë realizuar gjatë vitit 2005 dhe 2006, kurse për vitin 2007 planifikohet të bëhen më shumë. Promotorët kryesorë janë Organizata Ndërkombëtare për Migrim (IOM), Departamenti i Drejtësisë dhe ZQM-ja. Fushatat e vetëdijesimit të IOM-it Fushata është financuar nga IOM-i dhe ZQM-ja me mbështetjen e USAID-it. Produktet e fushatës përfshijnë: dy videoklipe të transmetuara në RTK, afishe, fletushka, kalendarë gjepi, aromatizues për automjete dhe bylyzykë (shirita dore). • Ndal trafikimin e qenieve njerëzore! Faza e dytë e fushatës ka filluar në maj të vitit 2006 dhe është përqendruar në viktimat potenciale të trafikimit dhe në trafikues/rekrutues. Motot janë Mos i besoni gjithkujt dhe Ndale trafikimin e qenieve njerëzore. Produktet e fushatës ende shpërndahen dhe përdoren nga IOM-i, në bashkëpunim me agjencitë qeveritare dhe organizatat lokale. Produktet e fushatës përfshijnë: o Gjashtë video klipe në shqip dhe tri
në serbisht të transmetuara nga televizioni publik, RTK;
? Në periudhën raportuese nga Janari deri në Qershor 2006, Zyra për Qeverisje të Mirë, të Drejta të Njeriut, Mundësi të Barabarta dhe Çështje Gjinore raporton që Koordinatori dhe Sekretariati për Anti-Trafikim me ndihmën financiare të IOM-it kanë punuar në bërjen e faqes së internetit e cila përmban infromata rreth anti-trafikimit në Kosovë. Fushata të tjera • Nuk është në shitje – Departamenti për Drejtësi i UNMIK-ut (DD) dhe Njësiti për Mbrojtje dhe Ndihmë Viktimave (NjMNV), në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, OSBE-së si dhe Zyrës Amerikane në Kosovë, në nëntor të vitit 2005 kanë hedhur fushatën Nuk është në shitje. Fushata u dedikohej femrave të reja, atyre të moshës 12-17 vjeçare. Qëllimet ishin rritja e vetëdijes në lidhje me rreziqet e trafikimit, si dhe informimi i tyre në lidhje me ndihmën e ofruar (24 orë pa pagesë), si dhe për burimet në Qendrën e Burimeve për Viktima. Një festival i këngës është organizuar si pjesë e kësaj fushate. Kënga fituese është shfaqur në një festival për të rinj nga Mitrovica, Prizreni, Gjakova, Peja, Deçani dhe Gjilani. Aktivitetet e kësaj fushate përshinin koncerte, sporte, lojëra dhe debate. Në materialet e fushatës që përfshinin fletushka, fletore, stilolapsa, bluza dhe afishe, është reklamuar numri i telefonit. Shikoni edhe aktivitetin 2.13. • Turne Rajonale për Parandalimin e Fenomenit të Trafikimit – Sekretariati për antitrafikim i ZQM-së i ka koordinuar aktivitetet në Kosovë gjatë fushatës Ndal trafikimit (shtator 2006). Kjo fushatë përfshinte një turne me biçikleta, të organizuar në qytete të ndryshme të Ballkanit, si në Sofje, Bukuresht, Shkup, Shkodër dhe Prishtinë. Fushata është organizuar në bashkëpunim me grupe dhe OJQ nga vendet pjesëmarrëse, ndërsa është financuar nga Ministria Norvegjeze për Punë të Jashtme në bashkëpunim me OJQ-në Dera (The Door) nga Shkodra. Pjesëmarrëse në këtë ngjarje ishte edhe Ministria e Kulturës, Rinisë dhe e Sportit e Kosovës. Gjatë orëve të mbrëmjes, për biçiklistët dhe pjesëmarrësit e tjerë, është shfaqur dokumentari i IOM-it, Premtimet, me ç’rast janë bërë komente të ndryshme mbi përmbajtjen e tij, duke ndikuar kështu edhe në rritjen e interesimit për këtë çështje. Aktivitete të ngjashme janë organizuar edhe në vende të tjera të Ballkanit, ku pjesëmarrës ishte edhe ekipi nga Kosova. • Në vitin 2007, në RTV 21, Njësia e Anti-Trafikimit e OSBE-së ka organizuar katër debate televizive për vetëdijesimin mbi problemin e trafikimit, e posaçërisht mbi trafikimin e brendshëm, si dhe për edukimin e popullatës dhe viktimave potenciale mbi mekanizmat e raportimit dhe ndihmën e cila u ofrohet VT-ve.
Sikurse është theksuar në Aktivitetin 1.2, janë organizuar dy fushata multimediale dedikuar popullatës së përgjithshme. Sidoqoftë, nuk janë mbajtur sondazhe vjetore për të matur ndryshimet në njohuritë e popullatës për trafikimin. Sondazhi i PATH-it i përmendur në Aktivitetin (1.1), e trajton pjesërisht këtë problem, mirëpo nuk e mat ndryshimin e njohurive kohë pas kohe. Në edukimin kundër-trafikimit në shkolla dhe ndër grupet me rrezik të lartë kanë marrë pjesë një numër i madh aktorësh, duke përfshirë MASHT-in, IOM-in, UNICEF-in, Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sportit (MKRS), Shoqatën Prindër- Arsimtarë (SHPA), Qendrën për Mbrojtjen e Viktimave dhe Parandalimin e Trafikimit (PVPT) si dhe Qendrën për Mirëqenien e Gruas (QMG). Këto projekte përshkruhen më poshtë. MASHT • MASHT-i me ndihmën e projektit të IOM-it (Parandalimi i trafikimit me qenie njerëzore dhe ngritja e kapaciteteve në Kosovë dhe Maqedoni) dhe UNICEF-it, ka bërë ndryshimin e programit mësimor për klasat 6 deri në 11 për të përfshirë edhe trafikimin e qenieve njerëzore në lëndët dhe librat ekzistues shkollore. Përveç kësaj, 150 mësues janë trajnuar në mënyra të ndryshme për përfshirjen e trafikimit në programin ekzistues mësimor. Këtu përfshihen mënyrat për identifikimin e VT-ve dhe procedurat të cilat duhet të ndiqen. Në fund të vitit 2005, shkollat në të cilat është ofruar trajnimi, kanë konkuruar për një shpërblim në bazë të suksesit në inkorporimin e çështjeve të trafikimit gjatë mësimdhënies. Përafërsisht, deri më tani, 100 shkolla janë përfshirë dhe pritet përfshirja edhe e 20 shkollave të tjerave gjatë vitit 2007. Për fëmijët e vegjël dhe për braktisjen e shkollës janë përgatitur dhe janë vënë në dispozicion edhe broshura të cilat janë përkthyer edhe në gjuhët e minoriteteve. • Arsimtarët e klasës së 8 janë në programin e referuar më lartë. Më tej, MASHT-i raporton se që nga data e monitorimit, 700 zyrtarë dhe arsimtarë janë trajnuar për trafikimin me qenie njerëzore. Zyrtarët regjional, drejtorët dhe arsimtarët ishin të përfshirë në trajnim. MASHT-i ka përfshirë arsimtarët nga klasët 6, 7, 9, 10 dhe 11 në këtë trajnim me qëllim të përfshirjes së programit të vetëdijësimit për anti-trafikim në kurrikulë të veçantë përmes lëndës së Biologjisë, Gjeografisë dhe Edukatës Qytetare. • Në vitin e fundit raportues MASHT-i
ka pasur 17 trajnerë shtesë të trajnuar për
anti-trafikim duke e rritur kështu numrin total të trajnerëve
për trajnerë të MASHT-i në 20. • Në kuadër të këtij projekti në 2006, IOM-i e ka organizuar një konferencë regjionale në Mal të Zi me qëllim të ngritjes së kapaciteteve të arsimtarëve dhe drejtorëve të shkollave rreth trafikimit si dhe të promovimit të bashkëpunimit regjional rreth prandalimit të tij. Pjesëmarrës kanë qenë Zëvendës Ministri dhe dy zyrtarë tjerë të MASHT-it, dy arsimtarë kosovar të cilët kanë fituar garën e titulluar Planifikimi dhe Përbërja e Klasës Anti-trafikim, si dhe një OJQ lokale. Kjo konferencë ka qenë pjesë e projektit të titulluar Parandalimi i Trafikimit me Njerëz në Ballkan dhe është mbështetur nga Qeveria Holandeze
• MASHT-i, në bashkëpunim me UNICEF-in dhe IOM-in ka përfshirë një modul për kundër-trafikim në një lëndë zgjedhore të quajtur Aftësitë për jetë. Kjo lëndë u ofron nxënësve njohuri në mendimin kritik, menaxhim të sjelljes si dhe mënyra për mbrojtje nga trafikimi. Në kuadër të kësaj fushate është përgatitur një libër për mësues dhe një doracak për nxënës. Gjatë viteve 2005/2006, lënda është provuar në 30 shkolla dhe pas vlerësimit është zgjeruar për të përfshirë edhe 100 shkolla të tjera. • Megjithëse nuk ka shifra të sakta, një numër i madh i nxënësve është vetëdijesuar për çështjet e trafikimit. Po ashtu, për çështjet rreth trafikimit, janë trajnuar rreth 5% të mësimdhënësve të shkollave të mesme. Trajnimi i të gjithë mësimdhënësve deri në dhjetor 2006 ishte një synim jo real. • MASHT-i, BSHPT-ja, dhe IOM-i kanë shpërndarë 12 500 libra shkollorë për shkolla të mesme dhe 500 doracakë për mësues me qëllim të vetëdijesimit në lidhje me trafikimin. 9 000 kopje të librave me ilustrime janë botuar për shkollat fillore (duke përfshirë 1000 në gjuhën serbe dhe 1000 në gjuhën boshnjake), si dhe 500 afishe. Mësimdhënësit janë trajnuar në kundër-trafikim. Së bashku me pajisje TV dhe DVD, shkollave u janë dorëzuar kopje të dokumentarit të IOM-it Premtimet. Rreth 1 000 lojëra të ndryshme dedikuar fëmijëve të cilët nuk e vijojnë shkollën, u janë shpërndarë OJQ-ve të cilat punojnë me MASHT-in dhe BSHPT-në në arsimin jo formal. Këto projekte janë përkrahur nga qeveria finlandeze dhe nga ajo holandeze. • Reagimi i përbashkët i prindërve
dhe i arsimtarëve për krijimin e një mjedisi të
sigurt në shkolla Aktivitete të tjera Qendra për Mbrojtjen e Viktimave dhe Parandalimin e Trafikimit (PVPT-ja), e mbështetur nga Zyra Britanike, gjatë vitit 2006, ka realizuar një projekt të quajtur Luftimi i Trafikimit Përmes Ndihmës së Drejtpërdrejtë dhe Vetëdijesimit. Në kuadër të këtij projekti janë mbajtur 15 trajnime me 782 pjesëmarrës, nxënës të klasave të shtata dhe të teta të shkollave fillore të qytetit të Gjilanit. Projekti ka përfunduar me një mbledhje pune me nxënësit e përzgjedhur gjatë trajnimeve, arsimtarë të Edukatës qytetare si dhe drejtorë të shkollave ku janë mbajtur trajnimet. Këtu, praktikat janë përmbledhur dhe më vonë janë botuar në një doracak. Ky doracak është prezantuar në tryezën e rrumbullakët, në të cilën pjesëmarrës ishin përfaqësues nga Zyra e Qeverisjes së Mirë, përfaqësues nga Ministria e Drejtësisë, Ministria e Punës dhe Mirëqenies Sociale, MASHT-i, donatorët, partnerët nga PVPT si dhe nxënësit e zgjedhur, mësuesit dhe drejtorët. Përfituesit e drejtpërdrejtë të këtij projekti ishin zyrtarët komunalë të arsimit të cilët do të jenë pjesë e këtij programi dhe do të punojnë në ngritjen e kapaciteteve. Arsimtarët kanë përfituar nga programet e trajnimit mbështetjen me burime si, familjarizimin me llojllojshmëri të metodave për luftimin e trafikimit. • Mbledhje pune për VT-të – PVPT-ja në mënyrë të vazhdueshme ka organizuar mbledhje pune për fuqizimin e VT-ve në strehimoret e tyre, siç janë procedurat përkatëse ligjore, koordinimi ndërmjet organeve për zbatimin e ligjit dhe gjyqësorit, si dhe ofrimin dhe mbështetjen ligjore për VT-të. • Në korrik 2005, MKRS-ja ka organizuar mbledhje me disa OJQ-të rinore të Kosovës për vetëdijesimin në lidhje me çështjet e trafikimit. • Ambasadorët e Rinj për të Drejtat e Njeriut, MKRS-ja dhe IOM-i kanë zbatuar projektin e Ambasadorëve të Rinj ndërmjet muajit tetor 2005 dhe shkurt 2006. Projekti është dedikuar për 92 nxënës nga shkollat e mesme të Lipjanit, Pejës, Therandës dhe Vushtrrisë. Projekti ka përfshirë seanca informative dhe seminare mbi natyrën dhe pasojat e trafikimit të qenieve njerëzore dhe është financuar nga një mini-grant i IOM-it për OJQ-të. • Save the Children ka ofruar grante për fëmijët e moshave 12 deri në 18 vjeç, dhe grante për komunitetet, me qëllim të zhvillimit të aktiviteteve kundër-trafikimit, duke përfshirë shfaqje teatrale, broshura, etj. • Projekti për Vetëdijesimin e
Parandalimit të Trafikimit në Shkolla • Në vitin 2007, Save the Children ka iniciuar projektin e trajnimit për luftimin e trafikimit në 20 shkolla. Shikoni aktivitetin 1.1. Objektivi: Trajnimi Aktiviteti (1.4) Akterët Treguesit e performancës
Periudha Kohore Burimet • Në vitin 2005 IOM-i ka organizuar një seminar për vetëdijesimin në lidhje me trafikimin si dhe për inkurajimin e përdorimit të terminologjisë adekuate. Dhjetë gazetarë kanë marrë pjesë në këtë seminar. • Gjatë janarit dhe shkurtit të vitit 2007, CRS-ja dhe KOPF, me përkrahjen e projektit për media të IREX-it, ka organizuar 4 sesione trajnimesh për 19 gazetarë nga rajone të ndryshme të Kosovës (nga mediat elektronike dhe shtypi). Në këto trajnime kanë marrë pjesë edhe përfaqësues të IPVQ-ve, si: policia, prokuroria, drejtori i ZQM-së si dhe Ministria e Drejtësisë dhe ajo e Punës dhe e Mirëqenies Sociale, përfaqësues nga organizatat ndërkombëtare, ngaAsociacioni i Gazetarëve Profesionist të Kosovës (AGPK), nga OJQ-të dhe një viktimë e trafikimit. Nga një kërkim i bërë nga IREX-i është arritur deri te konkludimi se mbulimi i medias për çështjet e trafikimit, cilësia dhe etika e raporteve mbi këtë fenomen, janë përmirësuar pas mbajtjes së këtij trajnimi. • Projekti PATH-it po ashtu ka sponsoruar një konkurs për artikujt më të mirë për çështjet e trafikimit, nga gazetarët në televizion dhe radio dhe në shtyp gjatë katër muajve të parë të vitit 2007. Disa nga të trajnuarit nga projekti i përshkruar më sipër ishin fitues të këtij konkursi. Kishte pesë fitues; një për televizion, një për radio, një për shtyp, një gazetar hulumtues, si dhe një artikull me titullin më të mirë. • Megjithëse ka gazetarë të cilët janë të mirë informuar në lidhje me çështjet e trafikimit, aktualisht nuk ekziston ndonjë grup i organizuar i ekspertëve dhe nuk ekziston një kod i përbashkët etik i cili i trajton çështjet e ndryshme, si p.sh mbrojtja e identitetit të VT-së. • Shumica e artikujve për trafikimin, gjatë vitit 2007, janë përqendruar në aktivitetet e policisë. • UNDP do të zbatojë një projekt për media për përgatitjen e udhëzimeve mbi paragjykimet dhe stereotipat ekzistues në lidhje me femrat, si dhe paraqitjen e çështjeve të trafikimit dhe dhunës gjinore para publikut.
• Me zbatimin e Procedurave Standarde të Veprimit (PSV) për viktimat vendore të trafikimit, gjatë vitit 2006 dhe 2007 janë mbajtur edhe programe intensive të trajnimit në nivel rajonal (planifikohet që seanca e fundit e trajnimit të mbahet në 2007). Për më shumë informata shikoni Aktivitetin 2.2 në Shtyllën II. • IOM-i ka organizuar trajnime për institucione të shëndetit mendor dhe kujdestar me qëllim të shpjegimit të asaj se çfarë është trafikimi, si mund të ndihmojnë ata në identifikimin e VT-ve dhe si t’i drejtojnë VT-të. IOM-i po ashtu ka dhënë grante për Ministrinë e Shëndetësisë (MSH) për organizimin dhe ofrimin e trajnimeve për asistentët në shëndetin primar dhe sekondar. • Rreth 60 punëtorë social kanë marrë pjesë në një trajnim të avancuar për PSV-të nga IOM-i për identifikimin e VT-ve si dhe familjarizimin me rolet dhe përgjegjësitë e të gjitha palëve në ofrimin e ndihmës këtyre individëve. Më vonë IOM-i ka organizuar një trajnim tjetër për punëtorë social lidhur me riintegrimin e viktimave vendore të trafikimit në komunitetet e tyre. Shtatë persona nga MPMS janë trajnuar si trajnerë. • IOM-i është duke shqyrtuar mundësinë e mbajtjes së trajnimeve të tjera gjatë vitit 2007. Përmes trajnimit të trajnerëve ngritja e kapaciteteve mund të bëhet prej vetë Ministrisë. Megjithatë, është e pamundur që të trajnohen të gjithë. Të dhënat mbi strehimoret, OJQ-të, ndihmëst e viktimave, policinë dhe të tjerët, të cilat janë duke u përgatitur, do të raportohen më vonë.
Aktiviteti (1.6) Akterët Treguesit e Performancës
Periudha Kohore Burimet
MASHT-i (Organi udhëheqës), UNICEF-i, Save the Children, Banka Botërore, OJQ-të, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit, MSH-ja, MPMS-ja, IOM-i. • Numri i lëndëve plotësuese
për nxënësit të cilët e kanë braktisur
shkollën
• Të dhënat për numrin e stimulimeve dhe kurseve trajnuese nuk ka. • Në vitin shkollor 2005-2006, kanë
qenë 74,781 nxënës në klasët 10,11 dhe
12. Nga këta, 32,202 apo 43% e tyre kanë qenë femra.
Në vitin 2006-2007 kanë qenë 88,691 nxënës
në klasët 10, 11, 12 dhe 13. Nga këta, 38,581 apo
43 % kanë qenë femra. Vlerësimet e popullatës
për grup moshat prej 14 deri në 18 vjeqare tregojnë
se përqindja e femrave me meshkuj është pothuajse
e barabartë (50/50). • Zvogëlimi i nivelit të braktisjes së shkollimit në komunitetet RAE – Në vitin 2006, CRS-ja në bashkëpunim me MASHT-in dhe USHPAK-ut dhe me mbështetjen e UNICEF-it, ka lansuar një projekt për zvogëlimin e nivelit të braktisjes së shkollimit nga komunitetet RAE. Ky projekt është zbatuar në dhjetë shkolla fillore të përzgjedhura në bazë të rrezikshmërisë. Shkollat e përzgjedhura ndodhen në shtatë komuna (Mitrovicë, Obiliq, Prizren, Ferizaj, Lipjan, Gjakovë dhe Fushë Kosovë). Gjatë fazës së parë të projektit janë themeluar grupe punuese për shtjellimin dhe kuptimin e problemeve arsimore me të cilat ballafaqohen komunitetet RAE. Në bazë të përfundimeve të arritura (rezultateve) në vitin 2006 është organizuar një fushatë vetëdijesimi. Po ashtu, SMASM-ja (një OJQ) ka inskenuar situata reale si dhe ka organizuar shfaqje dhe debate të ndryshme. Stimulime të ndryshme si çanta shkollore dhe libra shkollor janë shpërndarë për fëmijët RAE. Si rezultat i këtyre aktiviteteve gjatë vitit të parë, 125 fëmijë RAE janë kthyer në shkollë. Projekti është vazhduar edhe gjatë vitit 2007. • Projekti i Bankës Botërore për
Përmirësimin e Pjesëmarrjes në Arsim (PPPA)
ka dhuruar një grant prej 4 milionë Euro për MASHT-in,
me qëllim përmirësimin e qasjes dhe vijimin e mësimit
në shkollimin fillor dhe të mesëm. Ky projekt ka
filluar në vitin 2003 dhe ka përfunduar më 2006 dhe
për qëllim ka pasur mbështetjen e shkollave në
rajone të varfra, rajone me koncentrim të madh të
minoriteteve, ku edhe janë shfaqur problemet më të
mëdha në vijimin e mësimit dhe ku balanca gjinore
pasqyron qasje të dobët në shkollim për femra.
Një pjesë e konsiderueshme e projektit është
përqendruar në infrastrukturën shkollore, ngrohje,
kompjuterë, biblioteka, fusha sporti dhe rrethoja. Projekti
po ashtu ka përkrahur programet e ndryshme për transportimin
e nxënësve nga vendet rurale në shkollë si dhe
blerjen e librave shkollorë madje edhe të veshmbathjeve
për fëmijët e varfër. Për përcaktimin
e shkollave prioritare janë formuar një numër bordesh
komunale. Në nivelin komunal, këto borde përfshinin
zyrtarët e qeverisë lokale, përfaqësuesit e
MASHT-it, shoqërinë civile dhe punëtorë nga
QPS-të komunale. Rreth 500 shkolla kanë përfituar
nga ky grant. Faza e dytë e këtij projekti është
aktualisht në fazën parapërgatitore, që do të
rezultojë me dhënien e një granti prej 600 000 dollarësh
amerikan për Ministrinë me qëllim të përmirësimit
të shkollave. Objektivi: Shqyrtimi legjislativ Aktiviteti (1.8) Akterët Treguesit e Performancës
Periudha Kohore Burimet • Rregullorja e UNMIK-ut Nr.2001/27 mbi Ligjin Themelor të Punës në Kosovë përcakton parimet dhe përmban dispozitat për mbrojtjen e fëmijëve në punë. Neni tre i këtij ligji e përcakton moshën minimale të punësimit, 18 vjet. Megjithatë, nuk ekziston ndonjë përkufizim i punës së lehtë e cila nuk ndikon në shëndetin, zhvillimin ose vijimin e shkollimit të fëmijës. Punësimi nën moshën 15 vjet është rreptësisht i ndaluar. • Agjenda legjislative e qeverisë për vitin 2006 përfshin hartimin e legjislacionit për të drejtat e fëmijëve në bazë të standardeve ndërkombëtare. Mirëpo ky Projektligj është tërhequr nga agjenda për shkak të prioriteteve të tjera që ka caktuar qeveria. Sipas Zyrës për Shërbimet e Ndihmës Juridike, ky ligj (ligje) do të riinkorporohen në Agjendën legjislative të qeverisë.
Projekti për Sigurinë e Gruas i UNDP-së planifikon zbatimin e këtyre dy planeve të veprimit dhe trajnimin e zyrtarëve komunalë për barazi gjinore, mirëpo koordinimi dhe komunikimi në qendër mbetet çështje problematike. . Objektivi: Kërkimi studimor dhe përcaktimi i standardeve Aktiviteti (2.1) Akterët Treguesit e Performancës
Periudha Kohore Burimet • Procedurat Standarde të Veprimit (PSV) për viktimat e huaja dhe vendore të trafikimit zbatohen edhe për policinë, e cila zakonisht është pika e parë e kontaktit me viktimat e trafikimit (VT). PSV-të parashtrojnë procedurat për identifikimin dhe referimin e VT-ve, të cilat janë inkorporuar në doracakun e policisë. Për informata shtesë mbi PSV-të shikoni përshkrimin në Aktivitetin 2.2. • Nuk ka ndonjë statistikë zyrtare mbi numrin e VT-ve të identifikuara dhe të drejtuara nga policia e përgjithshme në SHTQNJ. • Në vitin 2006, 66 VT janë identifikuar nga SHTQNJ-ja e SHPK-së. Nga ky numër 55 kanë marrë ndihmë nga strehimoret dhe nga agjencitë e tjera. Ndër ato të ndihmuara kishte 11 kosovare dhe 28 shtetase të Moldavisë. • Në vitin 2005, SHTQNJ-ja ka identifikuar 49 viktima, nga të cilat 28 janë ndihmuar. Aktiviteti (2.2) Akterët Treguesit e Performancës
Periudha Kohore Burimet • Dy Procedura Standarde të Veprimit (PSV) janë aktualisht në fuqi dhe koordinohen nga anëtarët e Grupit për Ndihmë dhe Mbështetje Direkte (NMD). PSV-të për viktimat e huaja janë miratuar në vitin 2001, ndërsa ato për viktimat vendore janë nënshkruar në vitin 2006. Sipas këtyre marrëveshjeve, Sektori i Hetuesis Kundër Trafikimin me Qenieve Njerëzore (SHTQNJ) i SHPK-së, Ministria e Drejtësisë (MD), Njësia për Mbrojtje dhe Ndihmë të Viktimave (NJMNV), Strehimorja e Përkohshme e Sigurt (SPS), IOM-i, OSBE-ja, Ministria e Punës dhe Mirëqenies Sociale (MPMS), Qendra për Punë Sociale (QPS), si dhe OJQ-të lokale, të gjitha janë pajtuar që t’i ndajnë detyrat dhe përgjegjësitë e tyre përkatëse si dhe të sigurojnë koordinim dhe bashkëpunim gjithëpërfshirës. PSV-të sigurojnë një procedurë uniforme për identifikimin dhe referimin e viktimave. Zyrtarët e SHTQNJ-së janë zakonisht pika e parë e kontaktit me viktimën, mirëpo edhe ndihmëst e viktimës si dhe punëtorët social janë pjesë e procesit. Të udhëhequr nga përfaqësuesi i OSBE-së, anëtarët e Grupit për Ndihmë dhe Mbështetje Direkte janë takuar rregullisht dhe kanë diskutuar rastet dhe trendet e trafikimit në baza konfidenciale. Nëse viktima është i/e mitur atëherë një punëtor social nga QPS-ja duhet të jetë i pranishëm dhe ai duhet ta udhëheq rastin. SPS i siguron secilës viktimë kohë për reflektim si dhe strehim të sigurt, posaçërisht në rastet me rrezikshmëri të lartë. Kur siguria e lartë nuk është e rëndësisë së veçantë, viktimat transferohen në strehimoret e menaxhuara nga OJQ-të lokale. Ekziston një strehimore për viktima të huaja dhe dy strehimore për fëmijë ku bëhet përkujdesja e shumicës së viktimave vendore të trafikimit. • Sipas PSV-ve, viktimave të trafikimit u ofrohet: o Strehim (akomodim) – së pari një
periudhë për reflektim në NJSP dhe më pas në
njërën nga dy strehimoret e menaxhuara nga OJQ-të; |